Rys historyczny

Zanim na jesieni 2014, powstał Instytut Naukowy im. Oskara Haleckiego w Kanadzie, w Ottawie działał w latach 1960-2014 Oddział Ottawski Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie. Ponieważ nowy Instytut postanowił kontyuować działalność dawnego Oddziału a równocześnie został powołany do istnienia przez znaczącą grupę jego członków, podajemy poniżej jego krótki rys historyczny. Rys ten obejmuje również genezę powstania Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie oraz jego Oddziału w Ottawie.

Polski Instytut Naukowy w Kanadzie powstał w 1943 r. w Montrealu z inicjatywy światowej sławy historyka profesora Oskara Haleckiego, członka Polskiej Akademii Umiejętności (PAU) w Krakowie. Od 1943 roku profesor Halecki prowadził gościnne wykłady z historii Europy Wschodniej (Visiting Professor on Eastern European History) na Uniwersytecie Montrealskim, w związku z czym często odwiedzał Montreal, a tym samym zaprzyjaźnione z nim rodziny pp. gen. W. Stachiewiczów i T. Brzezińskich. Pomysł stworzenia Oddziału Montrealskiego podsunęła mu ś.p. generałowa Wanda Stachiewiczowa, osoba niezwykle czynna społecznie w środowisku polskich uchodźców. Początkowo Instytut istniał jako Oddział Montrealski Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce z siedzibą w Nowym Jorku. W owym czasie kanadyjscy członkowie Instytutu byli skupieni głównie w Montrealu, Ottawie i w Toronto. Do członków – założycieli Instytutu w Kanadzie należał cały szereg wybitnych polskich i kanadyjskich uczonych, w tym kilku członków PAU (ze strony kanadyjskiej: m.in. prof. W. G. Penfield z Uniwersytetu McGill, prof. J. B. Colip z Royal Society of Canada, prof. J. Rousseau z Association canadienne pour l’anvacement de sciences, profesorowie W. Bovey, R.A. MacLennan i C. MacMillan, wszyscy z Uniwersytetu McGill, oraz ze strony polskiej: prof. J. Pawlikowski, rektor École Polytechnique de Montréal, prof. B. Szczeniowski z Uniwersytetu Montrealskiego, dr. T. Poznański z Uniwersytetu Laval, dr T. Brzeziński, konsul generalny RP w Montrealu, i inni). Prezesami honorowymi Instytutu zostali prof. dr F. Cyril James, rektor Uniwersytetu McGill i Msgr Olivier Maurault, rektor Uniwersytetu Montrealskiego. W 1944 r., z inicjatywy Wandy Stachiewiczowej powstała Biblioteka Polska przy Uniwersytecie McGill jako część PIASA-Montreal. W 1976 r. Oddział Montrealski Polskiego Instytutu Naukowego postanowił oddzielić się od Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce. W tym samym roku został przyjęty i zatwierdzony statut Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie (PINwK) jako instytucji kanadyjskiej wyższej  użyteczności publicznej działającej na terenie Kanady.

Oddział Ottawski grupował członków Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce już w latach 60-tych, a  powstał formalnie 4 listopada 1974 r. Oddział Ottawski posiada  bogaty dorobek, długoletnią tradycję  i działał w stolicy Kanady nieprzerwanie od początku lat 60-tych do 2014 r. W tym roku dokonano bezprecedensowego aktu jego zamknięcia i to bez zgody jego członków. Instytut Naukowy im. Oskara Haleckiego w Kanadzie kontynuuje prace dawnegoOddziału Ottawskiego PINwK.

 

Były Oddział Ottawski PINwK urządził lącznie ponad 320 wykładów, spotkań autorskich i wieczorów poetycko-muzycznych w Ottawie (w tym też w Montrealu i w Brampton pod Toronto) w jęz. polskim i angielskim, i również czasem w jęz. francuskim. Sponsorowano szereg  koncertów i wernisaży. Wydano dwie pozycje książkowe. Dawny Oddział urządził kolejno udane obchody: 40-lecia, 50-lecia, 60-lecia i ostatnio w 2013 r., 70-lecia istnienia Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie. Urządzono też dwa sympozja naukowe w 1993 r. p.t. „Search for Knowledge and Freedom”, a w 2013 r. p.t. „Dilemmas of Post-Communist Societies in Eastern and Central Europe” jako The 1st Oskar Halecki Symposium. 

 

Od roku 2008 wprowadzono prestiżową serię wykładów tzw. The Polish Institute of Arts and Sciences Biennial Lectures. Urządzono trzy wykłady tej cieszącej się bardzo dużą popularnością serii. W tych wszystkich wydarzeniach uczestniczyło łącznie kilka tysięcy słuchaczy i widzów.. Latem 2014 r. Zarząd byłego Oddziału powołał do istnienia nową serię wykładową pod nazwą Oskar Halecki Memorial Lecture Series.

 

The Polish Institute of Arts and Sciences in Canada Biennial Lecture Series

2008 – 2009

  • 07.11.2008 – The First Biennial Lecture – Did It Start With the Bang? – Science, Religion and the Creation of the Universe by Rev. Dr. Michał HellerWinner of the 2008 Templeton Prize, Professor of the Pontifical Academy of Theology of Cracow, Poland  organized jointly with Augustine College, Ottawa, Canada (as the Augustine College Wilton lecture)
  • 17.02.2011 – The Second Biennial Lecture – Poland, the Principles of Liberty and the Defense of Western Civilization by Dr. John LenczowskiPresident and Founder, The Institute of World Politics, Washington, D.C., U.S.A.
  • 27.11.2012 – The Third Biennial Lecture – Why Celebrate 3 May 1791? – ‚Europe’s First Constitution’ by Dr. Richard Butterwick-PawlikowskiSenior Lecturer, School of Slavonic and East European Studies, University College London, England (with cooperation of Canadian Polish Congress and the Polish National Union of Canada)

 

The Oskar Halecki Memorial Lecture Series

2014 – 

  • 09.10.2014 – The First Oskar Halecki Memorial Lecture – Western „Appeasement” and Its Eastern European Victims: from World War One to World War Three by Dr. Andrzej Nowak, Ph.D., D.Sc., Professor of History, Jagiellonian University, Cracow, and at the Polish Academy of Sciences, Warsaw, Poland (with cooperation of the Konstanty Piekarski Foundation (main sponsor), the Polish National Unity Inc., the Taras Schevchenko Scientific Society Inc., the Central and Eastern European Council of Canada, Baltic Federation in Canada, and Latvian Federation in Canada)

W ostatnich latach zorganizowano również szereg ważnych wykładów i spotkań z różnych dziedzin, w tym m.in.:

  • 03.02.2012 – Unanswered Questions – The Polish Governmental Plane TU-154M Crash on 10 April 2010, in Smolensk, Russia – Special Session with American experts: Dr. Wiesław Binienda, University of Akron, Ohio, Dr. Kazimierz Nowaczyk, University of Maryland at Baltimore, Maryland, Mrs. Maria Szonert-Binenda, Esq., Libra Institute, Cleveland, Ohio, with participation of Hon. Antoni Macierewicz, Member of Polish Parliament, Chairman of Parliamentary Group on Investigation of Polish Presidential Plane Crash – Session co-organized by the Association of Polish Engineers, Ottawa Branch, and the Polish National Union, Ottawa Branch – Saint Paul University – pierwsza konferencja ekspertów smoleńskich w jęz. angielskim na świecie
  • 20.03.2012 – Ks. Prof. dr hab. Tadeusz Guz, KUL – Nowa Etyka wobec globalizacji – wykład wspólnie z Towarzystwem Przyjaciół KUL w Kanadzie, Oddz. Ottawa i University of Ottawa – University of Ottawa
  • 25.09.2012 – Jerzy Jatczak, Cantley, QC, doradca Royal Museum of Ontario – Historia szabli polskiej,  z pokazem białej broni z prywatnej kolekcji p. J. Jatczaka, Saint Paul University
  • 23.02.2013 – Wieczór historyczno-poetycki z okazji 150-tej  rocznicy Powstania Styczniowego – Gloria Victis – reż. Maria Berwid-Gawalewiczowakościół św Jacka Odrowąża w Ottawiegodz. 18:30 (msza św. o godz. 17-tej, a po wieczorze wystawa pamiątek z czasów Powstania Styczniowego – kustosz wystawy p. Jerzy Jatczak)pod patronatem KPK – Ottawa (wieczór ten powtórzono w kościele p.w. Matki Bożej Częstochowskiej w Montrealu i w sanktuarium Matki Bożej Ludźmierskiej w Brampton, Ontario)

W latach 2010-2013 dzięki długoletniemu wiceprezesowi Koła nr 8 w Ottawie, ś.p. dr Jerzemu Dobrowolskiemu urządzano wspólnie z SPK, SIP i ZNPwK serię pokazów współczesnych dokumentalnych i historycznych filmów, głównie polskich, w ramach tzw. serii Ottawskiego Dyskusyjnego Klubu Filmowego w Domu Polskim SPK. Pokazano ok. 20 cennych filmów. Wstępy do filmów wygłaszał dr Aleksander Maciej Jabłoński.

 

Lista Prezesów dawnego Oddziału Ottawskiego PINwK (ok. 1960 – 2014)

  • ok. 1960 – 1968 – † prof. dr Bogdan Zaborski, profesor geografii, University of Ottawa
  • 1968 – 1974 – † prof. dr Jerzy Wojciechowski, profesor filozofii, University of Ottawa
  • 1974 – 1988 – † prof. dr Andrzej Hubert Ruszkowski, profesor środków komunikacji społecznej, University of Ottawa, Saint Paul University
  • 1988 – 1990 – † prof. dr Ludwik Kos-Rabcewicz-Zubkowski, profesor prawa arbitrażu, University of Ottawa
  • 1991 – 2014 – dr inż. Aleksander Maciej Jabłoński, pracownik David Florida Laboratory, Canadian Space Agency, Adjunct Research Professor, Carleton University (1993-2000)

 

Lista Prezesów Instytutu Naukowego im. Oskara Haleckiego w Kanadzie (2014 – )

  • 2014 –  dr inż. Aleksander Maciej Jabłoński, pracownik David Florida Laboratory, Canadian Space Agency, wykładowca Carleton University, (2013-)